समाचार विदेश

ट्रम्पको आदेशले मस्कलाई खुला आकाश: वातावरणीय नियम चिर्दै विशाल रकेट प्रक्षेपणको बाटो

ट्रम्पको आदेशले मस्कलाई खुला आकाश: वातावरणीय नियम चिर्दै विशाल रकेट प्रक्षेपणको बाटो

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वाणिज्यिक अन्तरिक्ष गतिविधिका नियमहरू खुकुलो पार्दै वातावरणीय समीक्षाको केही प्रक्रिया हटाउन वा छिटो गराउन निर्देशन दिने कार्यकारी आदेशमा बुधबार हस्ताक्षर गर्नुभएको छ। ह्वाइट हाउसले उक्त आदेशले निजी अन्तरिक्ष उद्योगमा प्रतिस्पर्धा र प्रक्षेपण संख्यामा “उल्लेखनीय वृद्धि” गर्ने लक्ष्य राखेको बताएको छ। 

आदेशले संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) को इजाजत प्रक्रियामा देखिएका ढिलाइ कम गर्न, प्रक्षेपण/री–एन्ट्री स्वीकृतिका वातावरणीय समिक्षा “हटाउन वा द्रुतगतिमा” गर्न र पुराना/अत्यधिक प्रतिबन्धात्मक नियमहरू पुनरावलोकन गर्न यातायात सचिवलाई निर्देशित गरेको विवरण रॉयटर्स र प्राविधिक मिडियामा प्रकाशित छ। उद्योगका प्रमुख सञ्चालक, विशेषतः एलन मस्कको स्पेसएक्स र जेफ बेजोसको ब्लू ओरिजिन, यसबाट लाभान्वित हुन सक्ने मूल्यांकन गरिएको छ। 

यातायात सचिव तथा कार्यवाहक नासा प्रशासक सीन डफीले व्हाइट हाउसमा भएको हस्ताक्षर कार्यक्रममा भाग लिएको नासाको विज्ञप्तिमा जनाइएको छ। डफी हाल अमेरिकी यातायात मन्त्रीसमेत भएकाले उक्त आदेश कार्यान्वयनमा उनी नेतृत्वदायी भूमिकामा रहनेछ। 

आदेशबारे वातावरणवादी संस्थाहरूले कडा आपत्ति जनाएका छन्। युएस–आधारित ‘सेन्टर फर बायोलोजिकल डाइभर्सिटी’ ले यसले “संरक्षित वनस्पति र वन्यजन्तुमा ठूलो विनाशको बाटो खोल्न सक्छ” भन्दै आलोचना गरेको छ। स्पेसएक्सको स्टारसिप प्रक्षेपणस्थल वरपरका क्षेत्रमा वातावरणीय प्रभावबारे संस्था र स्थानीय सरोकारवालाले अघिदेखि चिन्ता उठाउँदै आएका थिए। 

बढ्दो प्रक्षेपण आवृत्तिलाई ध्यानमा राखेर एफएएका तर्फबाट टेक्सासको स्टारेसमा वार्षिक स्टारसिप प्रक्षेपण सीमा यस वर्ष मे महिनामा पाँचबाट २५ सम्म बढाउने स्वीकृति दिइसकिएको छ। उक्त निर्णयले परीक्षण–उड्डयनतालिका बाक्लिनेजस्तै सम्भावित जोखिम व्यवस्थापनका शर्तहरू पनि समेटेको एफएए र सम्बन्धित रिपोर्टहरूले देखाउँछन्।

स्टारसिप कार्यक्रम अझै परीक्षणमै रहेकाले जोखिमहरू निरन्तर सतहमा छन्। जुन १९, २०२५ मा ग्राउन्ड टेस्टका क्रममा एक स्टारसिप उपरिखण्ड विस्फोटमा नष्ट भएको घटनाले यसको विकास चरण चुनौतीपूर्ण रहेको देखायो। 

स्पेसएक्सले पछिल्लो वर्ष अभूतपूर्व प्रक्षेपण संख्याले बजारमा आफ्नो दबदबा कायम राखेको तथ्यांकहरू देखाउँछन्। प्रकाशित संक्षेपहरूअनुसार २०२4 मा कम्पनीले १३० भन्दा बढी (करिब १३४–१३८) उडान गर्‍यो, जसमध्ये ठूलो हिस्सा स्टारलिंक उपग्रह कन्स्टेलेशन विस्तारका लागि थियो। यस वर्ष अन्त्यसम्म १७० उडानको लक्ष्य राखिएको पनि सार्वजनिक रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। नियामकीय सरलीकरणले यस्तो लक्ष्यमा पुग्ने सम्भावना थप्ने उद्योग विश्लेषकहरूको आकलन छ। 

हस्ताक्षरपछि अमेरिकी अन्तरिक्ष नीतिको केन्द्रविन्दु ‘सन् २०३० सम्म प्रतिस्पर्धी प्रक्षेपण बजार सक्षम बनाउँदै प्रक्षेपण लयमा उल्लेखनीय वृद्धि’ गर्नु रहेको ह्वाइट हाउसको अभिव्यक्ति सार्वजनिक छ, तर यसले वातावरणीय सुरक्षा, स्थानीय समुदायको स्वास्थ्य र सार्वजनिक सुरक्षामा पर्ने असरबारे नयाँ वाद छेड्ने निश्चित देखिन्छ। आगामी महिनाहरूमा एफएए र अन्य नियामक निकायहरूले आदेश कार्यान्वयनको विधि, द्रुत समीक्षाका मापदण्ड र प्रभाव न्यूनीकरणका शर्त कति कडा राख्छन्—त्यसैबाट उद्योग र वातावरणबीचको नाजुक सन्तुलन कता ढल्कन्छ भन्ने स्पष्ट हुँदै जानेछ।