नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन Gen-Z का लागि एउटा निर्णायक मोड हुनुपर्ने थियो। यो केवल पद बाँडफाँड होइन, पुस्तागत सत्ता–संरचनामा भूकम्प ल्याउने अवसर थियो। र यस अपेक्षाको केन्द्रमा थिए—गगन थापा। युवाले उनलाई नेता मात्र होइन, “सिस्टम तोड्ने अनुहार” मानेका थिए। तर महाधिवेशनपछि बनेको संरचना र अपनाइएको प्रक्रियाले एउटा कटु सत्य उजागर गरिदिएको छ: गगन थापाले आफ्नो पहिचान बनाएको Gen-Z लाई नै राजनीतिक रूपमा हिट गरेका छन्।

देशका अन्य दलहरू ३५ वर्षका नेताहरूलाई प्रधानमन्त्री बनाइरहेका बेला, कांग्रेसको शीर्ष संरचनामा एक जना पनि अर्थपूर्ण भूमिकामा युवा नहुनु संयोग होइन। यो स्पष्ट राजनीतिक छनोट हो। हिजो राति जे भयो, त्यो ‘प्राविधिक त्रुटि’ थिएन; त्यो खुला प्रतिस्पर्धामाथि प्रहार थियो—बन्द कोठामा ‘सबैलाई भाग पुग्ने’ गरी गरिएको पुरानै शैलीको सत्ता–व्यवस्था। ‘सर्वसम्मति’को भाषाले सजाइएको यो प्रक्रिया वस्तुतः लोकतन्त्रको अपमान थियो। र यसलाई नेतृत्व गर्ने नाम थियो—गगन थापा।

यहाँ प्रश्न व्यक्तिगत आक्रमणको होइन, राजनीतिक उत्तरदायित्वको हो। गगन थापा परिवर्तनको प्रतीक भएर उठेका थिए। तर परिणामले देखायो—उनको नेतृत्वमा बनेको टिमले पनि कांग्रेसको पुरानो शक्ति–राजनीतिलाई मात्र नयाँ वैधता दिएको छ। यदि नेतृत्व निर्माणमा एक जना पनि युवा अटाउन सकेन भने, त्यो प्रतिनिधित्वको सामान्य असफलता होइन; त्यो पुस्तागत विश्वासमाथि सीधा प्रहार हो।

Gen-Z ले पद होइन, प्रक्रियामा अधिकार खोजेको थियो। उनीहरू नारामा होइन, निर्णयमा सहभागी हुन चाहन्थे। तर कांग्रेसको अहिलेको अभ्यासले देखायो—यहाँ योग्यता, दृष्टि र पुस्तागत प्रतिनिधित्वभन्दा पनि गुटीय अंकगणित निर्णायक छ। यस्तो संरचनामा युवाको भूमिका केवल भीड जुटाउने, पोस्टर टाँस्ने र चुनावी उत्साह बढाउनेसम्म सीमित हुन्छ। सत्ता र नीतिमा उनीहरूलाई साझेदार होइन, उपकरण बनाइन्छ। यही बिन्दुमा गगन थापाको राजनीति Gen-Z का लागि प्रतीकात्मक मात्र रह्यो—संरचनात्मक होइन।

समर्थकहरूले यसलाई “रणनीतिक बाध्यता” भन्दै बचाउ गर्न सक्छन्। तर राजनीति केवल सन्तुलनको खेल होइन; यो नैतिक नेतृत्वको पनि परीक्षा हो। परिवर्तनको नाममा पुरानै विधि दोहोर्याउनु भनेको परिवर्तनको भाषा अपहरण गर्नु हो। ‘सर्वसम्मति’लाई लोकतन्त्रको विकल्प बनाउनु भनेको प्रतिस्पर्धालाई अपराधीकरण गर्नु हो। र जब यो नेतृत्वको शैली गगन थापाकै नाममा वैध ठहरिन्छ, तब उनी आलोचनाबाट मुक्त रहन सक्दैनन्।

आज कांग्रेसभित्र युवाले पाएको सन्देश दुईवटा छन्:
पहिलो—परिवर्तनको ढोका अझै साँघुरो छ।
दोस्रो—नेतृत्वमा पुग्न योग्यता होइन, गुटीय सम्झौता चाहिन्छ।
यी सन्देशहरूले केवल निराशा जन्माउँदैनन्; तिनले संस्थागत राजनीतिबाट युवा विमुख हुने वातावरण बनाउँछन्। “सबै उस्तै हुन्” भन्ने खतरनाक निष्कर्ष यहीँबाट जन्मिन्छ—र यसको प्रत्यक्ष मूल्य लोकतन्त्रले तिर्छ।

यो बहस गगन थापाको व्यक्तित्वबारे मात्र होइन; यो उनले रोजेको राजनीतिक मार्गबारे हो। यदि उनी साँच्चिकै पुस्तागत परिवर्तनका प्रतिनिधि हुन चाहन्थे भने, आजको संरचनामा युवाको अनुपस्थिति असम्भव हुनुपर्ने थियो। तर परिणाम उल्टो आयो। त्यसैले कठोर तर यथार्थ निष्कर्ष यही हो: गगन थापाले Gen-Z को आशामाथि ‘हिट’ गरेका छन्—नारा परिवर्तनको, अभ्यास यथास्थितिको।

इतिहासले देखाइसकेको छ—नयाँ पुस्ताको आवाजलाई संस्थागत रूपमा दबाउने दलहरू दीर्घकालमा आफ्नै आधार गुमाउँछन्। कांग्रेसको संकट आज व्यक्तिको होइन; यो विश्वसनीयताको संकट हो। यदि गगन थापा आफ्नो ‘परिवर्तनवादी’ पहिचान जोगाउन चाहन्छन् भने, अब प्रतीकात्मक राजनीति पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूले खुला प्रतिस्पर्धामुखी आन्तरिक निर्वाचन, क्षमतामा आधारित पदस्थापन, नीति निर्माणमा युवाको औपचारिक सहभागिता, र गुटीय ‘डिल’ संस्कृतिको अन्त्य—यी सबैलाई नेतृत्वको प्राथमिकता बनाउनु पर्छ।

अहिलेको अवस्थाले एक कुरा स्पष्ट गर्छ: युवालाई बाइपास गरेर बनाइएको कुनै पनि टिमले दीर्घकालीन विश्वास निर्माण गर्न सक्दैन। कांग्रेसले सन्तुलन त बनायो, तर त्यसको मूल्यमा उसले आफ्नो भविष्यसँगको भावनात्मक सम्झौता तोड्यो। र यदि यही बाटो जारी रह्यो भने, इतिहासले यसरी लेख्नेछ—गगन थापाले नेतृत्व सुरक्षित गरे, तर उनले 
 Gen-Z को विश्वास गुमाए।

गगन थापा