काठमाडौं — नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक शक्ति संघर्ष अन्ततः पार्टी विभाजनमा परिणत भएको छ। कारबाहीमा परेका महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको नेतृत्वमा ‘विशेष महाधिवेशन’ सम्पन्न भएसँगै देशको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक पार्टी दुई चिरामा विभक्त भएको हो। यो विभाजनको बाह्य र भित्री आयाम केलाउँदा यसको प्रत्यक्ष रणनीतिक लाभ भने नेकपा एमाले र यसका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको पोल्टामा परेको विश्लेषण हुन थालेको छ।

देउवाको ‘सुरक्षित बहिर्गमन’ र ओलीको आश्वासन

घटनाक्रमको भित्री तहमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाबीचको शक्ति समीकरण लुकेको देखिन्छ। पूर्वप्रधानमन्त्री समेत रहेका ओलीले देउवालाई पटक–पटक भौतिक रूपमै भेटेर आगामी प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार बन्ने आश्वासन दिँदै आएका थिए। ‘जेन जी’ (Gen Z) आन्दोलनका क्रममा निर्मम भौतिक आक्रमणको सामना गरेका ८० वर्षीय देउवा सुरक्षित राजनीतिक बहिर्गमनको प्रतीक्षामा थिए। उनले नियमित महाधिवेशन गराएर पार्टीलाई एक ढिक्का राख्दै प्रधानमन्त्री बन्ने ‘आफ्नो पालो’ कुरेर बसेका थिए। तर, पार्टीभित्रको विद्रोहले उनको त्यो बाटो अप्ठ्यारोमा पारिदिएको छ।

गगनको ‘कम्युनिस्ट शैली’ र वैधानिकताको प्रश्न

अर्कोतर्फ, कारबाहीमा परेर निकालिएका गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले नेतृत्व गरेको समूहले गरेको विशेष महाधिवेशनको शैलीमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। लोकतान्त्रिक पार्टीको अभ्यास विपरीत, कम्युनिस्ट पार्टीको जस्तो शैली अपनाउँदै न त निर्वाचन गरियो, न मतदान नै भयो। सर्वसम्मतिका नाममा नेतृत्व घोषणा गरिएपछि अब यो समूहले निर्वाचन आयोगबाट आधिकारिकता पाउँछ कि पाउँदैन भन्ने कानुनी जटिलता र विवाद सिर्जना भएको छ। वैधानिकता पाए पनि वा नपाए पनि राजनीतिक रूपमा भने कांग्रेस विभाजित भइसकेको छ।

गुन्डुमा ओलीको मुस्कान

कांग्रेस फुटको सबैभन्दा ठूलो विजेताका रूपमा कम्युनिस्ट शक्ति, विशेषतः एमाले देखिएको छ। आफ्नो प्रमुख प्रतिस्पर्धी शक्ति विभाजित हुँदा भक्तपुरको गुन्डुस्थित निवासमा एमाले अध्यक्ष ओली मुस्कुराएर रमिता हेर्ने अवस्थामा पुगेका छन्। गगन थापाले एमालेसँग कुनै पनि हालतमा सहकार्य नगर्ने र आफैं प्रधानमन्त्रीको दाबी गर्ने अडान लिएका छन्, जसले भविष्यमा त्रिशंकु संसद् र अस्थिरताको संकेत गर्छ।

अस्तित्वको संकट: आधा कांग्रेसको हैसियत के?

अहिलेको मूल प्रश्न कानुनी वैधानिकता भन्दा पनि चुनावी गणितको हो। विभाजनपछि अब ‘आधा कांग्रेस’ ले आगामी चुनावमा कति सिट जित्न सक्ला? शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको ‘बूढो कांग्रेस’ होस् वा गगन थापा नेतृत्वको ‘तन्नेरी कांग्रेस’, दुवै समूह एक्लाएक्लै चुनावमा जाँदा एमाले वा अन्य शक्तिको तुलनामा कमजोर सावित हुने जोखिम बढेको छ। कांग्रेसको यो विभाजनले अन्ततः दुवै पक्षको संसदीय हैसियत खुम्च्याउने र कम्युनिस्ट शक्तिलाई सत्ताको साँचो सुम्पिने बाटो खोलेको देखिन्छ।

नेपाली काँग्रेस शेरबहादुर देउवा गगन थापा