१ करोड १४ लाख किलो सुपारी आयात: के अब नेपालीले दाल-भातको सट्टा सुपारी नै खान थालेका हुन्?
काठमाडौं — मुलुकको अर्थतन्त्रमा विदेशी मुद्रा सञ्चितिको चाप परिरहेका बेला, गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ‘औद्योगिक कच्चा पदार्थ’ का नाममा भएको सुपारीको अस्वाभाविक आयातको तथ्यांक सार्वजनिक भएपछि यो विषय चर्चामा आएको छ। उद्योग विभागको तथ्यांक अनुसार, गत वर्ष मात्रै करिब ११ हजार ४५७ मेट्रिक टन (१ करोड १४ लाख ५७ हजार किलो) सुपारी आयातको अनुमति दिइएको थियो।
एकातिर भन्सार विभागको तथ्यांकले सोही अवधिमा नेपालबाट जम्मा १० किलो सुपारी मात्र आधिकारिक रूपमा निर्यात भएको देखाउँछ, भने अर्कोतिर १ करोड १४ लाख किलोभन्दा बढी सुपारी नेपाल भित्रिएको छ। यो विरोधाभासपूर्ण तथ्यांक देखेपछि सर्वसाधारण र सरोकारवालाहरूले व्यंग्यात्मक शैलीमा प्रश्न गर्न थालेका छन्— "के अब नेपालीहरूले दाल, भात र तरकारीको सट्टा बिहान-बेलुका सुपारी नै खान थालेका हुन्?"
‘औद्योगिक आवश्यकता’ कि तस्करीको बाटो?
उद्योग विभागले यी सुपारीहरू गुट्खा र पान मसला उद्योगका लागि ‘कच्चा पदार्थ’ भन्दै अनुमति दिएको थियो। तर, बजार विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालमा सञ्चालित गुट्खा उद्योगहरूको वास्तविक उत्पादन क्षमता र बजार खपतको हिसाब गर्दा यो परिमाण अत्यन्तै अस्वाभाविक देखिन्छ।
"नेपालको जनसंख्या ३ करोड मान्ने हो भने पनि, आयातित परिमाण अनुसार बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबैले भाग लगाउँदा पनि ठूलो हिस्सा पर्न आउँछ," एक उपभोक्ता अधिकारकर्मीले भने, "यो सुपारी नेपालीको मुखका लागि होइन, सिधै खुला सीमाना कटाएर भारत पुर्याउनका लागि हो भन्ने आशंकालाई बल पुगेको छ।"
नयाँ मन्त्रीको इन्ट्री र आगामी दिनको चिन्ता
यसैबीच, उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयमा हालै (केहि महिना अगाडि) नियुक्त मन्त्री अनिलकुमार सिन्हाको नेतृत्वमा आगामी दिनका लागि औद्योगिक कच्चा पदार्थ (सुपारी लगायत) आयातको नयाँ सूचना प्रकाशित गरिएको छ। मन्त्री सिन्हा हालै मात्र नियुक्त भएकाले गत वर्षको (२०८१/८२) विवादित र अस्वाभाविक आयातमा उनको कुनै संलग्नता थिएन। यद्यपि, नयाँ मन्त्रीले स्वच्छ छवि कायम राख्दै आगामी आयात प्रक्रियालाई कसरी पारदर्शी बनाउँछन् भन्ने विषय अबको मुख्य चासो बनेको छ।
विगतको आयात प्रकरणमा श्रीराम टोब्याकोका सञ्चालक कमल मालपानी जस्ता व्यवसायीहरूको नाम मुछिएको थियो। मालपानी माथि ‘नेपाली उत्पादन’ भन्दै नक्कली ‘सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन’ बनाएर आयातित सुपारी भारततर्फ तस्करी गर्ने गरेको र नीतिगत प्रभावमा पार्ने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ।
कहाँ गयो १ करोड १४ लाख किलो सुपारी?
भन्सार विभागको ‘फरेन ट्रेड स्टाटिस्टिक्स’ (FTS) प्रतिवेदन अनुसार आव २०८१/८२ मा नेपालबाट सुपारीको औपचारिक निर्यात (HS Code 08028000) लगभग शून्य (मात्र १० किलो) छ।
-
आयात: १,१४,५७,००० किलो (अनुमति प्राप्त)
-
औपचारिक निर्यात: १० किलो
-
आन्तरिक खपत: गुट्खा उद्योगहरूको सीमित क्षमता
यसको सोझो अर्थ हो— आयात भएको ९० प्रतिशतभन्दा बढी सुपारी अनौपचारिक माध्यमबाट पुनः भारततर्फ निकासी भइरहेको छ कि भन्ने गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ। अब मन्त्री सिन्हाको नयाँ नेतृत्वले मालपानी लगायतका व्यवसायीहरू माथि लाग्दै आएको 'तस्करीको आरोप' र 'सेटिङ' को जालो तोड्दै, "दाल-भातको सट्टा सुपारी" भन्ने जनआक्रोसलाई सम्बोधन गर्न सक्ला त? यो हेर्न बाँकी छ।
हेर्नुहोस् यो पनि:
